1. Reel getiri: çıkarma değil bölme
Bu araç iki yaygın kısayolu reddediyor. Birincisi, reel getirinin nominal getiriden enflasyonun çıkarılmasıyla bulunduğu inancı. Doğrusu Fisher denklemidir:
reel = (1 + nominal) ÷ (1 + enflasyon) − 1
Neden fark eder? Çünkü çıkarma, enflasyonun getirinin kendisini de değersizleştirdiğini görmez. %45 kazandıran bir yatırım %40 enflasyonda %5 değil %3,571 kazandırır. Aradaki 1,43 puan tek yılda önemsiz görünür; otuz yıl bileşiklenince birikimi yaklaşık ikiye katlayacak kadar sapar.
Hatanın büyüklüğü enflasyonla artar. %5 getiri / %2 enflasyonda çıkarmanın hatası binde 6'dır; %45 / %40'ta yüzde 1,43'e çıkar. Yani düşük enflasyonlu ülkeler için yazılmış hesaplayıcıların kısayolu Türkiye'de savunulabilir değil. Test dosyası bunu ayrıca sınıyor: hatanın enflasyonla büyüdüğünü doğrulayan bir test var.
2. Aylık oran: bölme değil on ikinci kök
İkinci kısayol, yıllık getiriyi 12'ye bölmek. Getiri her ay bileşiklendiği için aylık oran şudur:
aylık = (1 + yıllık)1/12 − 1
Yıllık %30 için sonuç %2,2104'tür, %2,5 değil. Bölme yöntemi bir yılda gözle görülmez ama otuz yıllık bir projeksiyonu yaklaşık %15 şişirir. Bu aracın sonuçları başka hesaplayıcılardan düşük çıkıyorsa sebebi çoğu zaman budur. Testlerden biri tanımı doğrudan sınıyor: aylık oran on iki kez bileşiklendiğinde yıllık oranı vermeli.
3. Para tamsayı kuruş üzerinde yürür
Bütün tutarlar kuruş tamsayısı olarak tutulur, ondalık kayan noktalı sayı olarak değil. Sebebi ekranda görünür: tabloda yıl yıl gösterilen katkı ve getiri satırları toplandığında bakiyeye kuruşu kuruşuna eşit olmalıdır. Kayan noktalı aritmetikte bu eşitlik bozulur ve kullanıcı toplamayınca fark etmediği bir tutarsızlıkla kalır.
Aynı yaklaşım sitedeki kredi ve fatura çekirdeklerinde de var; üç araçta üç farklı davranış tutarsızlık olurdu.
4. Kesinliğin sınırı gizlenmiyor
Tamsayı kuruş aritmetiğinin bir sınırı var: JavaScript sayıları 9.007.199.254.740.991'e (253−1) kadar tam sayıyı kesin tutar. Kuruş cinsinden bu 90 trilyon TL demek. Gerçek bir birikim planında ulaşılmaz; ama %57 getiri, %50 katkı artışı ve 38 yıl gibi uç parametrelerle aşılabiliyor.
Bu sınır rastgele senaryo testiyle ortaya çıktı: üç yüz senaryodan biri
"katkı + getiri = bakiye" eşitliğini tutturamadı. İki seçenek vardı —
testin toleransını gevşetmek ya da durumu bildirmek. Tolerans gevşetmek
hatayı görünmez yapardı, o yüzden çekirdek artık
hassasiyetAsildi bayrağı döndürüyor ve arayüz bunu açık bir
uyarıya çeviriyor. Sessizce yaklaşık sayı göstermek yerine
yaklaşık olduğunu söylüyor.
5. BES: devlet katkısı, tavan, hak kazanma
Devlet katkısı ödenen katkı payının %30'udur (4632 sayılı Kanun ek m.1; oran 1 Ocak 2025'ten itibaren %25'ten yükseltildi). Ancak bir takvim yılında ödenen katkı paylarının brüt asgari ücretin yıllık tutarını aşan kısmına katkı verilmez. 2026'da aylık brüt asgari ücret 33.030 TL olduğuna göre yıllık tavan 396.360 TL'dir.
Araç bu tavanı uygular ve tavan yüzünden alamadığınız tutarı ayrıca gösterir. Bu bilinçli bir tercih: katkınızı tavanın hemen altında tutmak somut bir kazançtır ve çoğu hesaplayıcı bu eşiği hiç göstermez.
Devlet katkısının tamamı hemen sizin olmaz. Sistemde kalınan süreye göre 3 yılda %15, 6 yılda %35, 10 yılda %60 hak kazanılır; tamamı yalnızca emeklilik hakkı kullanıldığında — 56 yaşını doldurup en az 10 yıl katkı payı ödeyerek — alınır. Bu iki şart birlikte aranır ve araç ikisini de kontrol eder.
Devlet katkısı ayrı bir hesapta izlenir çünkü hak kazanma oranı yalnızca ona uygulanır: kendi ödediğiniz katkı payı ve onun getirisi her koşulda sizindir.
6. Stopaj yalnızca getiriden alınır
Çıkışta vergilenen tutar anaparanız değil getirinizdir. Oran çıkış şekline göre değişir: emeklilikte %5, on yılı doldurup emekli olmadan çıkışta %10, on yıldan önce ayrılmada %15.
Bir ayrıntı çoğu hesaplayıcıda atlanıyor: devlet katkısının kendisi de vergiye esas tutara girer, yalnızca getirisi değil. Sebebi basit — o para için siz bir ödeme yapmadınız, dolayısıyla tamamı kazançtır. Araç vergiye esas tutarı bu şekilde kurar ve senaryo tablosunda ayrı sütun olarak gösterir.
7. %4 kuralı neden kullanılmıyor
Yurt dışı emeklilik hesaplayıcılarında yaygın olan "birikiminizin %4'ünü çekin" kuralı, düşük ve istikrarlı enflasyon varsayan bir ortamda türetildi. Türkiye için doğrudan kullanmak yanıltıcı olurdu.
Onun yerine şu modellenir: çekim tutarınız her yıl enflasyon kadar artar, birikiminiz nominal getiriyle büyür, süre bu iki eğrinin kesişmesinden çıkar. Anaparayı korumak istiyorsanız çekebileceğiniz tutar reel getiri kadardır. Reel getiriniz negatifse anaparayı koruyan bir çekim tutarı yoktur — araç bu durumda sıfır gösterir ve sebebini yazar. Uydurma bir sayı üretmek kullanıcıyı oyalamak olurdu.
8. Oranlar neden koda gömülmedi?
Devlet katkısı oranı, stopaj oranları, tavan katsayısı ve fon gider kesintisi
— hepsi mevzuatla ya da sözleşmeyle değişir. Bu yüzden hiçbiri sabit değil,
hepsi düzenlenebilir girdi. Varsayılan değerler çekirdekteki
VARSAYILAN bloğunda, her biri gerekçesiyle birlikte duruyor.
Aynı karar kredi aracında KKDF ve BSMV için de verilmişti. Faydası şu: bir oran değiştiğinde araç yanlış cevap vermeye başlamaz, kullanıcı yeni oranı girip doğru sonucu alır.
9. Testler
Çekirdek DOM bilmez; tarayıcıda da Node'da da aynı sonucu üretir ve
node birikim-hesaplama/test.js ile doğrudan çalıştırılır.
67 test her yayından önce CI'da koşar.
Testlerin bir kısmı sonucu değil tanımı sınıyor. Örneğin hedef hesabı: bulunan aylık katkı geri beslendiğinde hedefe ulaşmalı ve bunun %1 azı ulaşmamalı. Bu yaklaşım sitedeki kredi aracında bir hatayı yakalamıştı — yıllık maliyet oranı arama yönü ters kurulduğu için sessizce sıfır dönüyordu ve yalnızca tanımı sınayan test bunu gördü.
10. Neyi hesaplamıyor?
Bu bir projeksiyon aracıdır, kehanet değil. Sabit bir yıllık getiri ve sabit bir enflasyon varsayar; gerçekte ikisi de yıldan yıla oynar ve sıralamaları bile sonucu değiştirir — kötü yılların başta mı sonda mı geldiği, aynı ortalamayla farklı sonuçlar üretir.
- Yatırım tavsiyesi vermez. Hangi fonun ne kazandıracağını bilmez; getiriyi siz girersiniz.
- Vergi tarafında yalnızca getiri stopajını modeller. Menkul kıymet türüne göre değişen istisnalar, mevduatta vadeye göre değişen stopaj oranları ve beyan yükümlülüğü kapsam dışıdır.
- Kur ve döviz kazancı yok. Tek para birimi TL'dir.
- SGK emekliliği ile ilgisi yoktur. BES tamamlayıcı bir sistemdir; devletin yaşlılık aylığı bu araçta hesaplanmaz.
- Otomatik Katılım (OKS) ayrı bir rejimdir ve bu sürümde modellenmemiştir.
