Emeklilik · Bugünkü kural

Bir yıl daha çalışmak emekli aylığını ne kadar artırır?

2027 Yıllık Programı, aylık bağlama sisteminin insanları daha uzun çalışmaya teşvik edecek şekilde yeniden düzenleneceğini yazıyor. Yeni kural yok; ama bugünkünün ne kadar teşvik ettiği hesaplanabilir. Cevap: az, düşük kazançta hiç.

Koray Öner

Prim günü 7.200'den 10.800'e çıkarken ödenen aylık: 100.000 TL kazançla 40.000'den 60.000 TL'ye, 60.000 TL kazançla 24.000'den 36.000 TL'ye; asgari brütten prim ödeyen 23.552 TL'lik tabanda kalıyor.
Bugünkü kural, 2009 girişli, ortalama kazanç sabit. Hesap: 5510 m.29 ve sitenin emeklilik motoru.

Soru neden şimdi soruluyor?

Program'ın tedbir 406.2'si (s.112) aylık bağlama sisteminin kişilerin daha çok istihdamda kalmasını teşvik edecek ve mali yük getirmeyecek şekilde düzenleneceğini söylüyor. Bu hükmü 1 Kasım'da TRT Haber de aktardı. Metinde dört kurum sayılıyor: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve SGK. Gün sayısı, yaş ya da yeni oran yok.

Bir teşvikin nasıl değişeceğini anlamak için önce bugünkü teşviki bilmek gerekir. Onu kanun maddesinden doğrudan hesaplamak mümkün.

Bugünkü kuralla gün ve aylık

1 Ekim 2008'den sonra sigortalı olanda 5510 m.29 her 360 gün için %2 sayar; oranın tavanı %90. Aylık, güncellenmiş ortalama kazanç ile bu oranın çarpımıdır, en düşük aylığın altındaysa taban ödenir. Aşağıda kazanç sabit tutuldu; soru yalnız günün etkisi.

Prim günü ve ödenen aylık, TL (2009 girişli, ortalama kazanç sabit)
Prim günüBağlama oranı33.030 kazanç60.000 kazanç100.000 kazanç
7.200%40,023.55224.00040.000
7.560%42,023.55225.20042.000
7.920%44,023.55226.40044.000
9.000%50,023.55230.00050.000
10.800%60,023.55236.00060.000

Fazladan gün kime yansıyor?

Yatayda prim günü, dikeyde ödenen aylık (TL). Asgari brütten prim ödeyen 10.800 günde bile tabanda.

Prim gününe göre ödenen aylık7.200 günde 100.000 TL kazançla 40.000 TL, 60.000 TL kazançla 24.000 TL, asgari brütle taban 23.552 TL; 10.800 günde sırasıyla 60.000, 36.000 ve yine 23.552 TL.020.00040.00060.0007.200 gün9.000 gün10.800 günKazanç 100.000 TLKazanç 60.000 TLAsgari brüt: taban 23.552 TLHesaplanan aylık, ödenmez
Hesap: sitenin emeklilik motoru, 5510 m.29; en düşük aylık 23.552 TL. Ek ödeme motora dahil değil; dahil edilince eşikler bir miktar aşağı iner.

Asgari brüt 33.030 TL ile hesaplanan aylığın tabanı geçmesi için bağlama oranının %71,3 olması gerekir. Bu 12.835 gün demek, yani yaklaşık 36 yıl prim; 7.200 günün 16 yıl üstü. Düşük kazançlı çalışan için bugünkü kuralda ek çalışmanın aylığa görünür bir ödülü yok.

Ertelenen aylık kaç yılda geri gelir?

Emekli olabilecekken bir yıl beklemek 12 aylık kaybettirir ve sonraki her ay aylığı biraz yükseltir. Geri dönüş süresi kaybedilen 12 aylığın yıllık artışa bölümüdür. Zam iki aylığı da aynı oranda büyüttüğü için sonuç enflasyondan bağımsızdır.

Bir yıl beklemenin aylığa etkisi
BaşlangıçBağlama oranıAylık artışıGeri dönüş
7.200 gün, 2009 girişli%40,0 → %42,0%5,020 yıl
9.000 gün, 2009 girişli%50,0 → %52,0%4,025 yıl
7.200 gün, 2005 girişli%42,8 → %44,7%4,423 yıl

Prim günü arttıkça oran büyüdüğü için aynı 2 puanın göreli etkisi küçülür: geri dönüş uzar. 2000–2008 arası girişlide eski dönemin kademeli oranları karıştığı için rakam biraz değişir ama büyüklük aynıdır.

Aylığı bağlatıp çalışmak ne kazandırır?

Özel sektörde 4/a'lı çalışan emekli olduktan sonra çalışmayı sürdürebilir; aylık kesilmez, ücretinden sosyal güvenlik destek primi kesilir. İşçi payı %7,5, normal çalışanınkinden düşüktür. Bu yüzden karşılaştırma ertelemeyle bağlatma arasında yapılınca fark açılıyor. Örnek: 7.200 günü dolmuş, 60.000 TL brüt kazanan biri, 2026 bordro parametreleriyle bir yıl:

Bir yılda eline geçen, TL
YolNet ücretAylıkToplam
Aylığı ertelemek539.6850539.685
Bağlatıp çalışmak579.105288.000867.105

Bağlatan o yıl 327.420 TL önde başlıyor. Erteleyenin aylığı ayda 1.200 TL yüksek, yani bu farkı yaklaşık 23 yılda kapatıyor. Üstelik emeklilikte ödenen destek primi aylığı büyütmez; karşılaştırma kamu görevine dönenler ve 4/b için geçerli değil, onlarda kural başka. Kendi rakamınız için emekli çalışan maaş hesaplama aracına bakın.

Program'ın “daha çok istihdamda kalma” hedefinin ölçülebilir karşılığı burası. Bugünkü kuralla kişi aylığa hak kazandığında bağlatmaya itiliyor.

Haberdeki öteki başlıklar

Aynı Program bölümünde üç başlık daha var; hepsi yön belirtir, tarih ya da oran vermez. Yaşlı bakımının finansmanı için bir bakım sigortası kurulması, kapsam dışındaki gruplara mikro sigorta programları ve prime esas kazancı bir önceki aya göre %20'den fazla düşen sigortalıya kısa mesajla uyarı gönderilmesi. Sonuncusu çalışanın işine doğrudan yarar: bildirilen kazançtaki düşüş aylığa yansır. Bugünden e-Devlet hizmet dökümünüzü bordronuzla karşılaştırabilirsiniz.

Varsayımlar ve sınırlar

  • Örneklerde güncellenmiş ortalama kazanç sabit tutuldu. Son yılın kazancı ortalamadan yüksekse fazladan yıl ortalamayı da biraz yükseltir; etki bu yazıdakinden büyük olabilir.
  • Ana örnek 2009 girişlidir, yalnız 5510 m.29'a tabidir. 2000 öncesi hizmetlerde gösterge sistemi devreye girer, burada hesaplanmaz.
  • Ek ödeme dahil değildir; dahil edilince taban eşikleri bir miktar aşağı iner.
  • Geri dönüş süresi faizi ve kişinin yaşam süresini dikkate almaz, yalnız iki aylık akışını karşılaştırır.
  • Yazı bugünkü kuralı ölçer. Aylığa hak kazanma koşulları kişiye göre değişir; kendi tarihiniz için ne zaman emekli olurum aracına bakın.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

360 gün daha prim aylığı ne kadar artırır?

1 Ekim 2008 sonrası sigortalıda bağlama oranı 2 puan artar. 7.200 günde oran %40'tan %42'ye çıkar, aylık %5 yükselir. Kazanç sabit varsayılmıştır.

Asgari ücretle çalışan bir yıl daha çalışırsa aylığı artar mı?

Hayır. Hesaplanan aylık en düşük aylığın çok altında kaldığı için ödenen tutar değişmez. Tabanı geçmek yaklaşık 36 yıl prim ister.

Aylığı ertelemek mi bağlatıp çalışmak mı?

Bugünkü kuralla örnekte bağlatan yılı yaklaşık 327 bin TL önde kapatıyor ve bu fark yaklaşık 23 yılda kapanıyor. Karar kişinin durumuna bağlıdır; kamu görevi ve 4/b için kural farklıdır.

Yeni aylık bağlama sistemi ne zaman gelecek?

Tarih yok. 2027 Yıllık Programı bir düzenleme yapılacağını yazıyor, oran ve takvim vermiyor.