Nasıl hesaplanır?
Emekli olup 4/a kapsamında (işçi olarak) çalışanların aylığı kesilmez; bunun yerine sosyal güvenlik destek primi (SGDP) ödenir. Oran, kısa vadeli sigorta kolları primine %30 eklenerek bulunur. %30'un dörtte biri çalışandan, dörtte üçü işverenden alınır; kısa vadeli primin tamamını işveren öder (5510 s.K. geçici m.14/a, m.81/1-c).
Çalışandan: prime esas kazanç × %7,5 (işsizlik primi yok)
İşverenden: prime esas kazanç × (%22,5 + %2,25) = %24,75
Prime esas kazancın alt sınırı asgari ücret, üst sınırı tavandır; emeklide de aynıdır. Gelir vergisi her çalışanda olduğu gibi kümülatif matraha uygulanır. Matrah, brütten yalnızca %7,5 düşüldüğü için emekli olmayan çalışanınkinden yüksektir. Asgari ücret istisnası değişmez: istisna, asgari ücretin standart kesintilerle bulunan matrahının vergisidir. Bu yüzden asgari ücretle çalışan emekli de az bir gelir vergisi öder.
Emekli çalıştırmak işverene ucuz mu?
Anlaşmanın biçimine bağlı. Brütte anlaşıldıysa pahalı. Emekli olmayan çalışan için işveren 2026'da %21,75 SGK ve %2 işsizlik, toplam %23,75 öder; şartları sağlarsa imalat dışında 2, imalatta 5 puan indirim alır. Emekli çalışanda oran %24,75'tir ve indirim yoktur. Brüt 80.000 TL'lik bir çalışan işverene ayda 99.800,00 TL'ye mal olur; emekli olmayan aynı çalışan indirimle 97.400,00 TL'ye.
Netle anlaşıldıysa çoğunlukla ucuz. Emeklinin kesintisi az olduğundan aynı net daha düşük bir brütle verilir. Ayda 60.000 TL net için ocak brütü emeklide 71.325,07 TL, emekli olmayan çalışanda 77.685,27 TL'dir. Yıllık maliyet emeklide 1.161.457,92 TL, indirimli emekli olmayan çalışanda 1.234.782,77 TL; fark 73.324,85 TL.
İstisna asgari ücret bölgesi. Brüt, asgari ücretten az olamaz. Emekli asgari ücretlinin neti 30.181,16 TL, emekli olmayanınki 28.075,50 TL'dir. Bu ikisinin arasındaki bir netle anlaşılırsa emeklinin brütü asgari ücrete takılır, ona fazladan net ödenir ve emekli yine pahalıya gelir. 2026'da sınır, imalat dışı indirimle karşılaştırıldığında 28.622,76 TL net; indirimsiz 28.254,97 TL, imalatta 29.197,67 TL. Grafikteki eşik noktası budur.
Bu üç sonuç 2020'den 2026'ya her yılda ve her indirim türünde aynıdır; motor testi her yıl için brüt ve net eğrisini ayrı ayrı tarar.
Kimler SGDP öder, araç neyi kapsamaz?
- Kapsanan: 1 Ekim 2008'den önce sigortalı olmuş, emekli aylığı alırken 4/a kapsamında (bir işverene bağlı) çalışanlar.
- Esnaf emekli (4/b): 2016'dan beri SGDP ödemez (geçici m.14, 6663 s.K.). Bu araç ona göre değil.
- İlk kez 1 Ekim 2008'den sonra sigortalı olanlar: emekli olduktan sonra 4/a kapsamında çalışırsa aylığı kesilir, tam prim ödenir (5510 m.30). Bu durumda brüt-net maaş aracı doğru sonucu verir.
- Kapsam dışı: emekli memurun yeniden memur (4/c) olarak çalışması, engellilik indirimi, birden fazla işverenden ücret, yan haklar.
