İstifa edince kıdem tazminatı alınır mı?

Farkın büyüklüğü: aynı kişi, aynı maaş, farklı gerekçe

Somutlaştıralım. 2016 Eylül’ünde işe girmiş, 2026 Eylül’ünde ayrılan bir çalışan. Çıplak brüt ücreti 60.000 TL, buna aylık 7.000 TL yol ve yemek yardımı ekleniyor — yani giydirilmiş brüt 67.000 TL. Kıdemi tam 10 yıl. Aşağıdaki tutarlar bordro motorunun çıkış paketi hesabından, damga vergisi düşülmüş net değerlerdir.

İki şey dikkat çekiyor. Birincisi, kıdem tazminatı tutarı gerekçeye göre değişmiyor — doğduğu her hâlde aynı: 665.279,04 TL. Değişen tek şey doğup doğmadığı. İkincisi, ihbar tazminatı yalnızca işveren feshinde var. Sözleşmeyi siz feshettiğinizde, gerekçeniz ne kadar haklı olursa olsun ihbar tazminatı doğmaz; çünkü ihbar tazminatı bildirim süresine uymayan tarafın karşı tarafa ödediği bedeldir.

İşçinin kendi ayrıldığı hâlde kıdem doğuran beş durum

1. Evlilik — ve bir yıllık hak düşürücü süre

1475 sayılı Kanun’un yürürlükte kalan 14. maddesi, kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması hâlinde kıdem tazminatına hak kazandığını söyler. Buradaki bir yıl hak düşürücü süredir: 366. günde yapılan fesih bu haktan yararlanmaz ve süre uzatılamaz.

Uygulamada en sık kaybedilen nokta belge değil, dilekçenin ifadesi. “İstifa ediyorum” yazan bir dilekçe, evlilik cüzdanı ekli olsa bile gerekçesiz istifa gibi işlem görebilir. Fesih bildiriminde “evlilik nedeniyle 1475 sayılı Kanun m.14 uyarınca” ibaresinin geçmesi gerekir.

2. Askerlik

Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılma da aynı maddede sayılır. Burada da belge — askerlik şubesinden alınan sevk belgesi — ve dilekçedeki gerekçe birlikte aranır. Bedelli askerlikte de temel askerlik eğitimi fiilen yapıldığı için hak doğar; yalnızca ödeme yapılıp eğitime gidilmeyen bir durumda tartışma çıkabilir.

3. Emeklilik: yaşlılık aylığı bağlanması

Yaşlılık aylığı bağlanması amacıyla ayrılan işçi kıdem tazminatı alır. SGK’dan alınacak “emekli olabilir” yazısının işverene verilmesi gerekir. Emeklilikte işsizlik ödeneği bağlanmaz; zaten aylık bağlanacağı için ödenek şartları oluşmaz.

4. 15 yıl sigortalılık + 3600 gün prim (yaş hariç)

Çoğu kişinin varlığından haberdar olmadığı hak budur. Emeklilik için gereken yaş dışındaki şartları — 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 gün prim — tamamlayan işçi, yaşı beklemeden işten ayrılıp kıdem tazminatını alabilir. Yaş şartı dolana kadar çalışmaya devam edebilir, hatta başka bir işe girebilir.

İşleyiş şöyle: SGK’ya başvurup “yaş dışındaki şartların tamamlandığına dair yazı” alırsınız, bu yazıyı fesih bildiriminizle birlikte işverene verirsiniz. Yazı olmadan yapılan fesih, gerekçesiz istifa sayılır.

5. Haklı nedenle derhal fesih (4857 m.24)

En geniş ve en çok kullanılan istisna. 4857 sayılı Kanun m.24, işçiye bildirim süresi beklemeden sözleşmeyi feshetme hakkı veren durumları sayar. En sık karşılaşılanlar:

• Ücretin hiç ödenmemesi veya eksik ödenmesi
• Sigortasız çalıştırma ya da primlerin gerçek ücret üzerinden yatırılmaması
• Fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi
• Mobbing, hakaret, tehdit veya cinsel taciz
• Çalışma koşullarının esaslı biçimde ve işçi aleyhine değiştirilmesi
• İşin yapılmasının işçinin sağlığı için tehlike oluşturması

Bu fesihte kıdem tazminatı doğar ve — diğer dört istisnadan farklı olarak — işsizlik ödeneğine de başvurulabilir, çünkü sona erme işçinin “kusuru” sayılmaz. Buna karşılık ispat yükü işçidedir. Ödenmeyen ücret iddiası için banka kayıtları, sigortasız çalışma iddiası için SGK hizmet dökümü, mobbing iddiası için yazışma ve tanık gerekir. Ayrıca m.26 uyarınca fesih hakkı, olayı öğrendiğiniz günden itibaren altı iş günü içinde kullanılmalıdır.

On bir fesih türünün hak tablosu

Kıdem, ihbar ve işsizlik ödeneği birbirinden bağımsız üç haktır ve aynı anda doğmaları şart değil. Aşağıdaki tablo, İşten Ayrılma Paketi aracının hesaplarken kullandığı hak matrisinin tamamıdır.

Tablodan çıkan özet: on bir türün sekizinde kıdem tazminatı doğuyor. Kıdemin hiç doğmadığı yalnızca üç durum var — gerekçesiz istifa, işverenin haklı feshi ve ikalenin kıdem ödemeyen türü. Buna karşılık ihbar tazminatı yalnızca bir türde doğuyor: işverenin haklı neden dışında yaptığı fesih.

İkale teklifi: görünen tutara aldanmayın

İşverenler çoğu zaman fesih yerine ikale önerir: taraflar anlaşarak sözleşmeyi sona erdirir. İkale kanuni bir fesih türü değil, Türk Borçlar Kanunu m.26 anlamında bir sözleşmedir; ne ödeneceği tamamen metne bağlıdır.

Karşılaştırmayı yaparken üç kalemi birlikte görmek gerekir. İkale metni kıdem tazminatını ödese bile, işveren feshine göre ihbar tazminatını ve işsizlik ödeneğini kaybedersiniz. Yukarıdaki örnekte bu, tek başına 90.349,41 TL’lik ihbar farkı demek — üstüne aylarca sürebilecek işsizlik ödeneği. İkale teklifindeki “ek ödeme” bu iki kalemi karşılamıyorsa teklif göründüğü kadar iyi değildir.

Sık yapılan dört yanlış

1. Dilekçeye gerekçe yazmamak. Hakkı doğuran şey olayın kendisi değil, fesih bildiriminde beyan edilip ispatlanmasıdır. “İstifa ediyorum” yazan bir dilekçe sonradan “aslında maaşım ödenmiyordu” diye düzeltilemez.
2. Altı iş günlük süreyi kaçırmak. Haklı nedenle fesih hakkı, 4857 m.26 uyarınca olayı öğrendiğiniz günden itibaren altı iş günü içinde kullanılmalıdır. Aylarca çalışıp sonra aynı olaya dayanmak zorlaşır.
3. Kıdemi ihbarla karıştırmak. İkisi ayrı hak. Kıdem doğduğu hâlde ihbarın doğmadığı altı ayrı fesih türü var; tabloda hepsi görülüyor.
4. Bir yıllık kıdem şartını atlamak. Aynı işverende bir yılı doldurmayan çalışmada, fesih türü ne olursa olsun kıdem tazminatı doğmaz.

Kendi durumunuzu hesaplayın

İşten Ayrılma Paketi Hesaplama aracı, fesih türünü seçtiğinizde kıdem, ihbar, kullanılmayan yıllık izin, son ücret ve işsizlik ödeneğini tek hesapta çıkarır; hangi hakkın neden doğduğunu ve ödemelerin takvimini gösterir. Yalnızca kıdem ve ihbar için Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama aracı gün gün döküm verir.