Koray Öner
Kısa cevap
Zam almadınız diye değil, vergi diliminiz ilerlediği için düştü. Gelir vergisi her ay sıfırdan hesaplanmaz; yılbaşından o aya kadar biriken kümülatif matraha uygulanır. Matrah üst dilime geçtiğinde aynı brüt ücretten daha fazla vergi kesilir. Bu yüzden ocak, yılın en yüksek netidir ve yıl ilerledikçe net azalır.
Düşüş kesintisiz değildir. Asgari ücret istisnası da yıl içinde büyüdüğü için net maaş bir veya iki ay yükselir. 2026'da 80.000 TL brüt ücrette bu artış Ağustos ayında yaklaşık 1.077 TL'dir.
Mekanizma: ayın vergisi nasıl bulunur?
Bordroda gelir vergisi dört adımda hesaplanır. Kritik olan üçüncü adımdır.
- Aylık matrah. Brüt ücretten SGK işçi payı (%14) ve işsizlik sigortası işçi payı (%1) düşülür. Kalan tutar o ayın gelir vergisi matrahıdır.
- Kümülatif matrah. Bu ayın matrahı, yılbaşından beri biriken matraha eklenir.
- Farkın vergisi. Ayın vergisi, bu aya kadar biriken matrahın vergisi ile önceki aya kadar biriken matrahın vergisi arasındaki farktır. Tarife artan oranlı olduğu için, birikim büyüdükçe bu fark da büyür.
- İstisna. Hesaplanan vergiden, asgari ücretlinin aynı dönemdeki vergisi düşülür. Kalan tutar fiilen ödenir.
2026 ücret tarifesi: 190.000 TL'ye kadar %15; 400.000 TL'ye kadar %20; 1.500.000 TL'ye kadar %27; 5.300.000 TL'ye kadar %35; üzeri %40. Dilim atlamak maaşın tamamını üst orandan vergilemez — yalnızca sınırı aşan kısım yeni oranla vergilenir. En sık yapılan yanlış anlama budur.
Ay ay örnek: 80.000 TL brüt ücret
Aşağıdaki tablo, yıl boyunca 80.000 TL brüt ücret alan bir çalışanın 2026 bordrosudur. Rakamlar bu sitenin açık bordro motorundan üretilir; yazı ile araç arasında sapma olamaz.
| Ay | Aylık matrah | Kümülatif matrah | Dilim | İstisna | Ödenen gelir vergisi | Net maaş |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ocak | 68.000,00 | 68.000,00 | %15 | 4.211,33 | 5.988,68 | 61.654,82 |
| Şubat | 68.000,00 | 136.000,00 | %15 | 4.211,33 | 5.988,68 | 61.654,82 |
| Mart ▲ | 68.000,00 | 204.000,00 | %20 | 4.211,33 | 6.688,67 | 60.954,82 |
| Nisan | 68.000,00 | 272.000,00 | %20 | 4.211,32 | 9.388,68 | 58.254,82 |
| Mayıs | 68.000,00 | 340.000,00 | %20 | 4.211,33 | 9.388,68 | 58.254,82 |
| Haziran ▲ | 68.000,00 | 408.000,00 | %27 | 4.211,33 | 9.948,68 | 57.694,82 |
| Temmuz | 68.000,00 | 476.000,00 | %27 | 4.537,75 | 13.822,25 | 53.821,25 |
| Ağustos ▲ | 68.000,00 | 544.000,00 | %27 | 5.615,10 | 12.744,90 | 54.898,60 |
| Eylül | 68.000,00 | 612.000,00 | %27 | 5.615,10 | 12.744,90 | 54.898,60 |
| Ekim | 68.000,00 | 680.000,00 | %27 | 5.615,10 | 12.744,90 | 54.898,60 |
| Kasım | 68.000,00 | 748.000,00 | %27 | 5.615,10 | 12.744,90 | 54.898,60 |
| Aralık | 68.000,00 | 816.000,00 | %27 | 5.615,10 | 12.744,90 | 54.898,60 |
Tutarlar TL. ▲ işaretli satırlar dilim geçişini ve netin yükseldiği ayı gösterir. Ocak neti 61.654,82 TL, en düşük ay Temmuz (53.821,25 TL), Aralık neti 54.898,60 TL. Ocak ile Aralık arasındaki fark 6.756,23 TL; 12 aylık ortalama net 57.231,93 TL.
Hangi ayda dilim atlarsınız?
Geçiş ayı tamamen brüt ücrete bağlıdır: ücret yükseldikçe kümülatif matrah eşiklere daha erken ulaşır. Aşağıdaki tablo, yıl boyunca sabit brüt ücret alan bir çalışanın 2026'da hangi ayda hangi dilime geçtiğini gösterir.
| Aylık brüt ücret | Dilim geçişleri | Ocak neti | Aralık neti | Fark |
|---|---|---|---|---|
| 40.000 TL | Haziran → %20 Aralık → %27 | 33.058,42 | 32.202,20 | 856,23 |
| 50.000 TL | Mayıs → %20 Ekim → %27 | 40.207,52 | 36.511,30 | 3.696,23 |
| 60.000 TL | Nisan → %20 Ağustos → %27 | 47.356,62 | 42.640,40 | 4.716,23 |
| 75.000 TL | Mart → %20 Temmuz → %27 | 58.080,27 | 51.834,05 | 6.246,23 |
| 100.000 TL | Mart → %20 Mayıs → %27 | 75.953,02 | 67.156,80 | 8.796,23 |
| 150.000 TL | Şubat → %20 Nisan → %27 Aralık → %35 | 111.698,52 | 95.402,30 | 16.296,23 |
| 200.000 TL | Şubat → %20 Mart → %27 Eylül → %35 | 147.444,02 | 114.847,80 | 32.596,23 |
| 300.000 TL | Şubat → %27 Haziran → %35 | 216.012,62 | 169.604,97 | 46.407,65 |
Yıl içinde işe girenlerde hesap sıfırdan başlamaz: aynı takvim yılında önceki işverenden gelen kümülatif matrah devreder. İkramiye, prim ve fazla mesai de ödendiği ayın matrahına eklenerek geçişi öne çeker.
Peki net maaş neden bazı aylarda yükseliyor?
Bu, konuyu anlatan kaynakların neredeyse tamamının atladığı kısımdır. Yaygın anlatı "net yıl boyunca düşer" der. Doğru değildir.
Sebep dördüncü adımda gizli. İstisna sabit bir tutar değildir. Asgari ücretlinin aynı dönemdeki vergisi kadardır — ve asgari ücretlinin kümülatif matrahı da yıl içinde ilerler. 2026'da asgari ücretlinin aylık matrahı 28.075,50 TL'dir; yedi ayda birikimi 190.000 TL'lik ilk dilim sınırını aşar. O andan itibaren istisnanın kendisi %20 oranından hesaplanmaya başlar ve büyür.
Üst bir dilimde çoktan sabitlenmiş bir çalışanın hesaplanan vergisi aylık olarak artık değişmiyorsa, ama düşülen istisna büyüyorsa, sonuç nettir: o ay eline daha fazla para geçer. Yukarıdaki tabloda 80.000 TL brüt ücrette net Temmuz'da dibi görür (53.821,25 TL), Ağustos'ta 54.898,60 TL'ye yükselir ve yıl sonuna kadar orada kalır. Aradaki 1.077,35 TL, istisnanın 4.537,75 TL'den 5.615,10 TL'ye çıkmasından gelir.
Bu bir bordro hatası değildir. Aksine, istisnanın doğru uygulandığının işaretidir. Bordronuzda "asgari ücret istisnası" satırının yıl içinde değiştiğini görüyorsanız beklenen davranış budur.
Asgari ücretlinin maaşı neden hiç değişmiyor?
Aynı mekanizmanın diğer ucu. Asgari ücretli için hesaplanan vergi ile istisna tutarı her ay birbirine eşittir — çünkü istisna, tanımı gereği asgari ücretlinin o dönemdeki vergisidir. İkisi birbirini götürür, ödenecek gelir vergisi sıfır olur ve yıl boyunca sıfır kalır. Damga vergisinde de asgari ücrete isabet eden kısım istisnadır.
Sonuç: 2026'da brüt 33.030,00 TL alan bir asgari ücretlinin neti Ocak'ta da Aralık'ta da 28.075,50 TL'dir. Ondan yalnızca %14 SGK ve %1 işsizlik kesilir.
Sık yapılan üç yanlış
- "Dilim atladım, maaşımın tamamı %27'den vergilenecek." Hayır. Yalnızca sınırı aşan kısım yeni oranla vergilenir. Alt dilimlerdeki tutarlar kendi oranlarında kalır.
- "İş değiştirince kümülatif matrah sıfırlanır." Kural olarak hayır. Aynı takvim yılı içinde önceki işverenden gelen kümülatif matrah devreder. Sıfırlanma yalnızca yeni yılın ocak ayında olur.
- "Net maaş yıl boyunca sadece düşer." Hayır. Yukarıda anlatılan istisna büyümesi nedeniyle bir veya iki ay yükselir.
Bu konuda ne yapabilirsiniz?
Dürüst cevap: mekanizmayı durduramazsınız, artan oranlı vergi tarifesi böyle çalışır. Ama öngörebilirsiniz, ve pratikte işe yarayan da budur:
- Yıllık bütçenizi ocak netine göre değil, 12 aylık ortalama nete göre kurun. 80.000 TL brütte ocak ile aralık arasındaki fark 6.756,23 TL'dir.
- Kredi, kira veya taksit taahhüdü verirken yılın en düşük net ayını esas alın; ocak neti sizi yanıltır.
- İş görüşmesinde konuşulan rakamın brüt mü net mi olduğunu ve netse hangi ayın neti olduğunu netleştirin. "Net 60.000" ocak için mi yoksa yıl ortalaması için mi, bu ciddi bir fark yaratır.
- İkramiye ve prim ödemelerinin hangi aya denk geldiği geçiş ayını öne çeker; işvereniniz esnek davranabiliyorsa bu konuşulabilir bir konudur.
Kendi ücretinizde hangi ayda ne olacağını görmek için Brüt Net Maaş Hesaplama aracını kullanabilirsiniz; 12 aylık dökümü ay ay çıkarır ve dilim geçişi olan ayları işaretler.
Kaynaklar ve güncelleme
Bu yazı en son 6 Eylül 2026 tarihinde gözden geçirildi. Tablolar 2026 bordro yılı parametreleriyle üretildi; tarife veya asgari ücret değiştiğinde yeniden üretilir.
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.103 gelir vergisi tarifesi ve m.32 asgari ücret istisnası — Gelir İdaresi Başkanlığı, Mevzuat Bilgi Sistemi
- 5510 sayılı Kanun m.82 uyarınca prime esas kazancın alt ve üst sınırı — Sosyal Güvenlik Kurumu
- 2026 yılı asgari ücreti — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Resmî Gazete
- Hesaplama yöntemi, kullanılan parametreler ve doğrulama testleri — Bordro Motoru metodolojisi
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; mali müşavirlik hizmeti yerine geçmez. Bir bilgi güncelliğini yitirdiyse bana bildirin.