Net maaşta mı, brüt maaşta mı anlaşmalı?

Neden ikisi aynı şey değil?

Sebep, gelir vergisinin hesaplanma biçimi. Vergi her ay sıfırdan hesaplanmaz; yılbaşından o aya kadar biriken kümülatif matraha uygulanır. Matrah bir üst dilime geçtiğinde aynı brüt ücretten daha fazla vergi kesilir. Bunun ayrıntılı mekanizması Maaşım neden düştü? yazısında var.

Buradaki mesele mekanizmanın kendisi değil, faturayı kimin ödediği. Sözleşmede yazan rakam brütse, artan vergi çalışanın netinden çıkar. Netse, işveren brütü yükseltmek zorundadır. Sözleşmede tek bir kelime — “net” ya da “brüt” — bu riski bir taraftan diğerine aktarır.

Aynı noktadan başlayan iki anlaşma

Karşılaştırmayı adil kurmak için ikisini aynı ocak netinden başlatıyorum: 60.000 TL. Bunun için gereken brüt ücret 2026 ocak ayında 77.685,27 TL. Birinci kişi “aylık 60.000 TL net” diye anlaşıyor; ikinci kişi “aylık 77.685,27 TL brüt” diye. İlk ay ikisi de aynı parayı alıyor.

Brüt anlaşan kişinin neti temmuzda dibi görüyor (52.668,89 TL), sonra kısmen toparlanıyor — aralıkta 53.479,88 TL. Toparlanmanın sebebi zam değil: asgari ücret istisnası yıl içinde büyüdüğü için netin bir kısmını geri veriyor. Yine de yıl sonunda 50.241,48 TL geride.

Net anlaşan tarafta ise ilginç bir ayrıntı var: brüt ücret temmuzda 90.081,01 TL’ye çıkıyor, sonra düşüyor ve aralıkta 88.323,25 TL oluyor. Sebep aynı: büyüyen istisna, aynı neti vermek için gereken brütü azaltıyor. Yani net sözleşmede istisnanın avantajı işverene kalıyor.

İşveren tarafı: fark 106 bin lira

Aynı hesabı işveren maliyeti üzerinden yapalım. İşveren maliyeti brüt ücret artı işveren SGK ve işsizlik sigortası paylarıdır.

Dikkat çeken şey iki farkın eşit olmaması. Çalışan 50.241,48 TL kazanıyor ama işveren 101.440,41 TL fazladan ödüyor. Aradaki 51.198,93 TL vergiye ve prime gidiyor: neti sabit tutmak için eklenen her lira, kendisi de vergilenen bir liradır. Net sözleşme çalışana verdiğinin iki katından fazlasına mal oluyor.

Sözleşmede ne yazmalı?

4857 sayılı Kanun ücretin sözleşmede belirlenmesini ister ama net mi brüt mü yazılacağını şart koşmaz. Buradaki risk pratik: sözleşmede açıkça yazmıyorsa, uyuşmazlıkta brüt ücret kararlaştırıldığı kabul edilir. Net anlaştığınızı düşünüp sözleşmeye yalnızca rakam yazdırdıysanız, o rakam brüt sayılabilir.

Bu yüzden net anlaşma yaptıysanız sözleşmede “aylık net ücret” ibaresinin geçmesi gerekir. Brüt anlaştıysanız da aynı netlik işinize yarar; hangi tarafta olursanız olun belirsizlik pahalıdır.

Gözden kaçan iki yan etki

1. Kıdem ve ihbar tazminatı brütten hesaplanır. Net sözleşmede brüt yıl içinde arttığı için fesih tarihindeki giydirilmiş brüt de yüksek olur; bu, tazminatı artırır. Ama yalnızca kıdem tavanının altındaysanız — üstündeyseniz fark oluşmaz.
2. Yeni yılda net sözleşme geri sarar. Ocak ayında kümülatif matrah sıfırlandığı için gereken brüt düşer. Net sözleşmede bu, işverenin brütü aşağı çekmesi anlamına gelir; çalışan açısından bir kayıp değildir çünkü net zaten sabittir, ama bordroda “maaşım düştü” gibi görünebilir.

Kendi rakamınızla deneyin

Brüt Net Maaş Hesaplama aracı hem brütten nete hem netten brüte çalışır ve 12 aylık dökümü ay ay çıkarır; dilim geçişi olan ayları işaretler. Bir teklifi değerlendirirken tek aya değil, aracın verdiği yıllık toplam nete bakın — iki teklifi ancak orada adil karşılaştırırsınız.