Sigortalılık statüleri: 4/a, 4/b, 4/c ve emeklilik şartları

Üç statü, üç dönem

Emeklilik şartını iki şey belirler: statünüz ve ilk sigortalılık tarihiniz. 8 Eylül 1999 sınırı üç statüde ortak: bu tarihten önce sigortalı olanlar EYT kapsamındadır ve yaş şartı aranmaz. İkinci sınır ise ortak değil. 4/a ve 4/b için geçiş hükmü 30 Nisan 2008'de biter; 4/c'de 5510 sayılı Kanun 1 Ekim 2008'de yürürlüğe girdiği için memurlarda sınır beş ay sonradır. Mayıs–Eylül 2008 arasında ilk kez memur olan biri bu yüzden 5434'e tabidir; aynı aylarda işe giren bir işçi ise 5510'a.

Karşılaştırma: hangi dönemde, hangi şart?

Tablodaki her satır, o dönemde ilk kez sigortalı olanlar içindir. "Tam emeklilik" çoğu kişinin hedeflediği yol; "diğer yollar" daha az prim günüyle ama daha ileri yaşta emekliliktir. Kendi tarihinizi görmek için emeklilik tarihi aracını kullanabilirsiniz.

Statüler tek tek

Birden fazla işte çalışıyorsanız

Aynı anda iki statüye girecek şekilde çalışmak mümkündür; ama aynı anda iki statüde sigortalı olunmaz. 5510 sayılı Kanun'un 53. maddesi sırayı koyar: 4/c ile başka bir statü çakışırsa önce 4/c; 4/a ile 4/b çakışırsa 4/a esas alınır. 4/a'sı esas alınan kişi yazılı talepte bulunursa, esas alınmayan 4/b faaliyeti için de prim ödeyebilir; bu primler iş kazası yönünden 4/b, emeklilik yönünden 4/a sayılır.

Emeklilikte hangi statünün şartının uygulanacağı ayrı bir sorudur. 2008 sonrası ilk kez sigortalı olanlarda en çok sigortalılığın geçtiği statü, süreler eşitse son statü esas alınır. 2008 öncesi girişlerde mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanır; bu sayfa o birleştirme hesabını yapmıyor.

5510 s.K. m.53; Geçici m.4

Sık sorulan sorular

4/a, 4/b ve 4/c arasındaki fark nedir?

Çalışma biçimidir. 4/a bir işverene hizmet akdiyle bağlı çalışanlardır (eski SSK). 4/b kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardır: esnaf, serbest meslek, şirket ortağı, çiftçi, muhtar (eski Bağ-Kur). 4/c kamu idarelerinde kadrolu ya da sözleşmeli çalışanlardır: memurlar (eski Emekli Sandığı). Dayanak 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesidir.

2008'den sonra sigortalı olan kaç günle emekli olur?

4/a'da 7.200 prim günü, 4/b ve 4/c'de 9.000 prim günü; yaş 58 / 60 (kadın / erkek). Gün şartı 1 Ocak 2036 ve sonrasında dolarsa yaş kademeli olarak 65'e çıkar. İkinci yol yaşa üç yıl ekleyip 5.400 günle emekliliktir; 4/a'da bu gün sayısı ilk giriş yılına göre 4.600–5.400 arasındadır (5510 m.28).

Memurlar için 2008 sınırı neden Ekim?

4/a ve 4/b için geçiş hükmü 30 Nisan 2008'de bitti (5510 m.108/b). 4/c'de ise 5510 sayılı Kanun 1 Ekim 2008'de yürürlüğe girdi (m.108/d); o tarihe kadar memur olanlara 5434 sayılı Kanun uygulanır. 8 Eylül 1999 ile 30 Eylül 2008 arasında memur olanlarda şart yaş 58 / 60 (kadın / erkek) ve fiilî hizmet 25 yıldır (4447 s.K. m.23).

Hem işçi hem esnafsam hangi statüdeyim?

4/a. Hizmet akdiyle çalışma ile bağımsız çalışma aynı anda olursa 4/a esas alınır; yazılı taleple 4/b kapsamında da prim ödenebilir. Memurluk varsa her durumda önce 4/c esas alınır (5510 m.53/1).

İsteğe bağlı sigorta hangi statü sayılır, primi ne kadar?

Ödenen süreler 4/b sayılır (5510 m.51). Prim seçilen kazancın %33'üdür; 2026'da en az 10.899,90 TL, en çok 98.099,10 TL aylık. 18 yaşını doldurmak, zorunlu sigortalı olmamak ve kendi sigortalılığından aylık almıyor olmak gerekir.

Birden fazla statüde çalıştım; hangisinden emekli olurum?

2008 sonrası ilk kez sigortalı olanlarda en çok sigortalılığın geçtiği statüden; süreler eşitse son statüden (5510 m.53). 2008 öncesi girişlerde mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanır; bu sayfa o birleştirme hesabını yapmıyor.

Kamuda işçiyim; memur mu sayılırım?

Hayır. Kamuda hizmet akdiyle çalışan işçiler 4/a'dır. 657 sayılı Kanun'un 4/C maddesine göre çalışan geçici personel de 4/a hükümlerine tabidir (5510 m.4/2-f). 4/c, kadrolu memurlar ile 4/B sözleşmeli personeli kapsar.

Varsayımlar ve sınırlar

• Şartlar ilk sigortalılık tarihine göre verilir. 4/a ve 4/b'de borçlanma bu tarihi geri çekebilir; bunu kişisel olarak emeklilik tarihi aracı hesaplar.
• 4/c'de 1999–2008 dönemi için 4447 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle getirilen yol (25 fiilî hizmet yılı, kadın 58, erkek 60 yaş) ve yaş haddi ya da kesenek iadesi almamış olma hallerindeki 61 yaş, 15 yıl yolu gösterilir. Fiilî hizmet süresi zammı (yıpranma) ve özel kanunlardaki yaş hadleri kapsam dışıdır.
• Bu sürümde 5. madde kapsamındakiler (çırak, stajyer, kursiyer), tarımda 4/b, ev hizmetlerinde 10 günden az çalışma, yurt dışı borçlanma, malullük ve 2008 öncesi farklı statülerin birleştirilmesi yok.
• 4/c'de emekli keseneği ve kurum karşılığı hesaplanmaz. 4/a, 4/b ve isteğe bağlı prim tutarları, sitenin bordro parametrelerindeki yılın prime esas kazanç sınırlarıyla hesaplanır.
• SGK'nın hizmet dökümü ve tahsis kararı esastır. Bu sayfa kanun metnini açıklar; kişisel hukuki görüş değildir.

Kaynaklar

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu: m.4 (statüler), m.28 (yaşlılık aylığı şartları), m.50–52 (isteğe bağlı sigorta), m.53 (sigortalılık hallerinin birleşmesi), m.108 (yürürlük), Geçici m.4, m.9 ve m.95
• 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu: Geçici m.205 (1999 öncesi iştirakçiler)
• 4447 sayılı Kanun, Resmî Gazete 8 Eylül 1999, sayı 23810 (mükerrer): m.23 ile 5434 sayılı Kanun'un 39. maddesinde yapılan değişiklik
• 506 sayılı Kanun Geçici m.81 ve 1479 sayılı Kanun Geçici m.10: 1999 öncesi 4/a ve 4/b şartları, emeklilik tarihi motoru üzerinden
• Prime esas kazanç sınırları ve prim oranları: sitenin bordro motoru parametreleri