Vergi kaması metodolojisi

Hazırlayan Koray Öner · Güncelleme: 9 Eylül 2026 · Aracı aç

1. Tanım

kama = (işveren maliyeti − net ücret) ÷ işveren maliyeti

Vergi kaması, bir çalışanın işverene toplam maliyeti ile eline geçen net ücret arasındaki farkın toplam maliyete oranıdır. Uluslararası karşılaştırmalarda (OECD, Taxing Wages) kullanılan tanım budur. Farkı dört kalem oluşturur: işveren sigorta payları, işçi sigorta payları, gelir vergisi ve damga vergisi.

Yalnızca tanım alındı, veri alınmadı. Türkiye için OECD'nin ya da başka bir kurumun yayımladığı kama değerleri bu araca kopyalanmamıştır. Bütün sayılar sitenin kendi bordro motorundan, seçilen yılın mevzuat parametreleriyle üretilir. Doğrulayamadığım bir tabloyu yayımlamaktansa hesaplamayı tercih ettim.

2. Ölçüm

Ortalama ve marjinal

Ortalama kama mevcut ücret düzeyindeki toplam yükü gösterir. Marjinal kama ise ilave bir liranın ne kadarının alındığını — yani teşviki. Zam, terfi ve fazla çalışma kararlarını etkileyen büyüklük marjinal olandır ve ortalamadan belirgin biçimde yüksektir.

Marjinal, aylık brüt ücret 1.000 TL artırılıp yıllık net ve maliyet farkı alınarak ölçülür. Adımın küçültülmesi daha "doğru" değildir: kümülatif matrah yüzünden fonksiyon parçalı doğrusaldır ve çok küçük adım dilim geçişinin tam üstünde gürültü üretir. 1.000 TL, bandın içini ölçecek kadar küçük, gürültüden kaçacak kadar büyüktür.

Yıllık taban

Bütün ölçüler yıllık toplamlar üzerinden kurulur. Gelir vergisi kümülatif matrah üzerinden alındığı için tek bir ayın hesabı yanıltır: aynı ücretin ocak ayındaki kaması ile aralık ayındaki kaması farklıdır. Yıllık toplam, bu mevsimselliği ortadan kaldırır.

3. Kapalı form doğrulaması

Bir sayısal sonucun güvenilirliği, bağımsız bir yoldan doğrulanabilmesine bağlıdır. Marjinal oran mevzuattan doğrudan türetilebilir. Tavanın altında ilave bir liralık brütten önce işçi primi kesilir; kalan kısım gelir vergisi matrahına girer; damga brütün tamamından alınır:

tavan altı: prim + (1 − prim) × dilim + damga
tavan üstü: dilim + damga

Araç bir yandan motordan ölçer, bir yandan bu formülle türetir ve ikisini ekranda karşılaştırır. İki yol bağımsızdır; örtüşmüyorsa ya motorda ya bu çekirdekte hata var demektir. Bu kontrol gizlenmedi, aracın yüzüne konuldu.

4. Zirve neden tavanda?

Sigorta primi ücretin tamamından değil prime esas kazançtan alınır ve bunun bir tavanı vardır (5510 sayılı Kanun m.82). Tavanın üstündeki kazançtan ne işçi ne işveren primi kesilir. O bölgede ilave lira yalnızca vergilenir; dolayısıyla ortalama yük aşağı çekilir.

Sonuç, sistemin tavana kadar artan oranlı davranıp tavandan sonra ortalama yükün azalmasıdır. Araç zirveyi taramaya ayrıca ekleyerek bulur: ızgara tavanı ıskalarsa eğrinin tepesi kaçardı.

Aynı mekanizmanın ikinci sonucu: tavanın üstünde marjinal kama ile marjinal çalışan oranı eşitlenir, çünkü ilave bir brüt lira işverene tam olarak bir liraya mal olur. Bu eşitlik modelin kendi içinde tutarlılık kontrolüdür ve testle korunur.

5. Asgari ücret istisnasının oransal erimesi

Ortalama kamanın düşük ve orta gelirlerde hızla yükselmesinin başlıca sebebi vergi tarifesi değil, asgari ücret istisnasıdır (GVK m.32). İstisna sabit tutarlıdır ve her ücret düzeyine aynı mutlak tutarda uygulanır; dolayısıyla gelire oranı gelir yükseldikçe düşer. Araç bu oranı ayrı bir sütun olarak gösterir çünkü eğrinin yükselen kısmını açıklayan şey odur.

6. Beş puanlık indirim

5510 sayılı Kanun m.81/ı kapsamındaki beş puanlık işveren prim indirimi seçenekli olarak modellendi. İşaretlendiğinde işveren yükü ve dolayısıyla kama düşer; net ücret değişmez çünkü indirim işveren tarafındadır. İndirim sabit puanlı olduğu için oransal etkisi düşük ücretlerde daha büyüktür — yani indirimin kendisi de düşük ücrete daha çok yarar.

7. Testler

39 test var ve hepsi geçiyor. Ağırlık merkezi, ölçümü bağımsız bir yoldan doğrulamaktır:

• Bileşenler toplamı kamayı kuruşu kuruşuna vermeli. Altı ayrı ücret düzeyinde sınanıyor; tutmazsa bir kalem kayıp ya da iki kez sayılmış demektir.
• Kapalı form ile ölçüm örtüşmeli. Üç vergi dilimi ve tavan üstü için ayrı ayrı.
• Tavan üstünde iki marjinal ölçü eşit olmalı.
• Zirve tam tavanda olmalı ve sonrasında düşüş görülmeli — aracın ana iddiası test olarak yazıldı.
• İstisna oranı monoton azalmalı.
• Teşvik neti değiştirmemeli, yalnızca işveren tarafını.
• Sıfır ücrette NaN üretilmemeli; eğri sınırları kırpılmalı.

8. Sınırlar

• Sigorta primi vergi değildir. Karşılığında emeklilik, sağlık ve işsizlik hakkı doğar. Kama tanımı toplam zorunlu yükü ölçtüğü için primi içerir; primin karşılığı ayrıca değerlendirilmelidir.
• Teşvikler sınırlı. Yalnızca beş puanlık indirim modellendi; diğer istihdam teşvikleri kapsam dışı. Bu anlamda değerler bir üst sınırdır.
• Tek ve düz senaryo. Tam yıl, sabit brüt, ikramiye ve fazla mesai yok; engelli indirimi ve özel istisnalar hariç.
• Sayısal türev. Dilim geçişinin tam üstündeki noktalarda gerçek marjinal oran iki bandın arasında kalabilir.
• Yalnızca ücret geliri. Serbest meslek, ticari kazanç ve kâr payı farklı rejimlere tabidir.
• Normatif iddia yok. Tavan uygulaması, primin karşılığında doğan hakların da tavanlı olmasıyla gerekçelendirilir. Bu araç yalnızca ölçer.