Serbest meslek makbuzu nasıl hesaplanır?
Serbest meslek erbabı (avukat, mali müşavir, doktor, mühendis, psikolog, danışman, çevirmen, yazılımcı vb.) verdiği hizmet karşılığında serbest meslek makbuzu (SMM) düzenler. Makbuzda üç kalem vardır: brüt ücret, üzerinden kesilen gelir vergisi stopajı ve eklenen KDV. Elinize geçen net tutar şu formülle bulunur:
Net tahsilat = Brüt ücret − Gelir vergisi stopajı + KDV
Standart durumda stopaj %20, KDV %20’dir. 10.000 TL brüt ücrette stopaj 2.000 TL, KDV 2.000 TL olur; net tahsilat 10.000 − 2.000 + 2.000 = 10.000 TL’dir. Bu tutarın içindeki 2.000 TL KDV’yi devlete beyan edersiniz; 2.000 TL stopaj ise hizmeti alan tarafça sizin adınıza peşin ödenmiş gelir vergisidir ve yıl sonunda mahsup edilir.
Stopaj (gelir vergisi tevkifatı) ne zaman kesilir?
Stopaj yalnızca hizmeti alan tarafın vergi mükellefi (şirket, esnaf, kamu kurumu) olduğu durumlarda kesilir. Makbuzu bir nihai tüketiciye (bireye) düzenliyorsanız stopaj olmaz; yalnızca KDV eklersiniz. Bu durumu araçtaki “Yok (bireysel müşteri)” seçeneğiyle hesaplayabilirsiniz.
KDV tevkifatı nedir?
Bazı hizmetlerde KDV’nin tamamını siz tahsil etmez, bir kısmını alıcı doğrudan vergi dairesine öder — buna KDV tevkifatı denir. Örneğin kamu kurumlarına verilen danışmanlık, etüt-plan-proje ve denetim hizmetlerinde 9/10 gibi oranlar uygulanabilir. Aracın “KDV tevkifatı” alanından oranı seçerseniz net tahsilat buna göre düşürülür.
Serbest meslek makbuzu formülleri
- Stopaj: Stopaj = Brüt × stopaj oranı (genellikle %20)
- KDV: KDV = Brüt × KDV oranı (genellikle %20)
- Tevkif edilen KDV: = KDV × tevkifat oranı (alıcı öder)
- Net tahsilat: = Brüt − Stopaj + (KDV − tevkif edilen KDV)
- Netten brüte: Brüt = Net ÷ (1 − stopaj + KDV × (1 − tevkifat))
Yıllık gelir vergisi ve geçici vergi
Yıl içinde kesilen stopajlar peşin ödemedir; asıl vergi, yıllık serbest meslek kazancınız (hasılat eksi giderler) üzerinden artan oranlı tarifeyle hesaplanır. 2026 yılı ücret dışı gelir vergisi tarifesi şöyledir:
| Gelir dilimi (TL) | Oran |
|---|---|
| 0 – 190.000 | %15 |
| 190.000 – 400.000 | %20 |
| 400.000 – 1.000.000 | %27 |
| 1.000.000 – 5.300.000 | %35 |
| 5.300.000 ve üzeri | %40 |
Hesaplanan yıllık gelir vergisinden yıl içinde kesilen stopajlar ve ödenen geçici vergiler düşülür. Serbest meslek erbabı ayrıca üçer aylık dönemlerde geçici vergi (gelir vergisi mükelleflerinde %15) beyan eder; bu da yıl sonunda mahsup edilir.
Kimler kullanır?
- Avukat, mali müşavir, doktor, diş hekimi, psikolog, mimar ve mühendisler
- Serbest çalışan (freelance) yazılımcı, tasarımcı, çevirmen ve danışmanlar
- Makbuzunda net/brüt dengesini kurmak isteyen tüm serbest meslek erbabı
Bilgilendirme: Bu araç genel hesaplama amaçlıdır ve resmî mali müşavirlik hizmeti yerine geçmez. Stopaj, KDV oranları, tevkifat ve istisnalar hizmet türüne göre değişebilir. Güncel oranlar ve özel durumlar için Gelir İdaresi Başkanlığı’nın düzenlemelerini ve mali müşavirinizi esas alın.