Sizin Sepetiniz Ne Kadar Pahalandı?

Hazırlayan Koray Öner · Güncelleme: 13 Eylül 2026 · Araç hiçbir resmî enflasyon serisi taşımaz

Yöntem: Laspeyres, taban yıl ağırlıklarıyla

kişisel enflasyon = Σ ( w_i⁰ × (p_i¹/p_i⁰ − 1) )

Her kalemin fiyat değişimi, o kalemin geçen yılki harcama payıyla ağırlıklandırılıp toplanıyor. Resmî endekslerin de kullandığı taban dönem ağırlığı budur.

Bugünün paylarıyla ağırlıklandırmak (Paasche) farklı bir sayı verir: hızlı pahalanan kalemin bugünkü payı büyüdüğü için — miktarlar sabitken — daha yüksek bir oran çıkar. İki yöntem farklı sorulara cevap verir; bu araç hangisini kullandığını söylüyor.

Asıl çıktı: katkı ayrıştırması

“Enflasyonunuz %40” bir sayıdır. “Bunun 30 puanı kiradan geliyor” bir karardır. Her kalemin toplam orana kaç puan eklediği ayrı ayrı veriliyor, ve bu katkıların toplamı tam olarak orana eşit — tablo bunu her hesapta gösteriyor.

Dikkat edilmesi gereken bir ayrım: en büyük kalem, enflasyonunuza en çok katkı yapan kalem olmak zorunda değil. Sepetinizin %90'ını tutan bir kalem %5 arttıysa katkısı 4,5 puan; %10'unu tutan bir kalem %200 arttıysa katkısı 20 puan.

Fiyat mı arttı, siz mi değiştiniz?

Bu ayrım aracın kendisi. Harcamanızdaki artış iki şeyi birden içerir:

• Fiyat endeksi — sabit sepet üzerinden saf fiyat artışı. Yalnızca “miktarım değişti” işareti olmayan kalemlerden kuruluyor.
• Harcama değişimi — cüzdanınıza gerçekte ne olduğu. Miktar değişimleri, yeni kalemler, bırakılan alışkanlıklar dahil.
• Sepet etkisi — ikisinin farkı. “Harcamanız %70 arttı; bunun 50 puanı fiyat, 20 puanı sizin tercihleriniz.”

Bu ayrım olmadan ikisi karışır. Nitekim bu aracın ilk sürümünde karışıyordu: harcama paylarıyla kurulan “enflasyon”, cebirsel olarak toplam harcama değişimine özdeş çıkıyor. Test bunu yakaladı ve model yeniden kuruldu — motorun başındaki not o hatayı olduğu gibi anlatıyor.

Zammınız yetti mi?

reel değişim = (1 + zam) / (1 + enflasyon) − 1

Çıkarma değil bölme. %30 zam ve %40 enflasyonda kaybınız 10 puan değil, %7,14'tür. Yüksek oranlarda iki yöntem puanlarca ayrışır.

Araç ayrıca, aynı zammın resmî orana göre ne yaptığını da gösteriyor. Çoğu zaman manzara şudur: zam resmî oranın üstünde — yani “enflasyonun üzerinde zam aldınız” — ama sizin oranınızın altında. İkisi aynı anda doğru olabilir ve cebinizdeki sonucu belirleyen ikincisidir.

Aracın söylemediği şeyler

• Resmî enflasyonun doğru ya da yanlış olduğunu iddia etmiyor. Resmî oran bir ortalamadır; bu araç sizin ortalamadan ne kadar saptığınızı gösterir. İkisi farklı sorular.
• Tek kalemlik sepetler yanıltır. İki-üç kalem girerseniz oran o kalemlerin oynaklığını taşır. Sepet ne kadar eksiksizse sonuç o kadar anlamlı.
• Hafızadan girilen tutarlar hesabı hafızanız kadar doğru yapar. Eski ekstreler ve faturalar varsa onlardan bakın.
• Gelecek için bir tahmin değil. Geçmiş bir dönemi ölçüyor. İleriye dönük alım gücü için aşağıdaki tablo bu oranın sürmesi varsayımıyla hesaplanır.