Ömür bedeli: bir giderin gerçek fiyatı
Aylık 2.500 TL'lik abonelik yığını "ayda 2.500 TL" değildir. O parayı ödemek yerine yatırsaydınız, on yıl sonra elinizde bugünün parasıyla ne olurdu — giderin gerçek fiyatı budur.
ömür bedeli = aylık tutar × [(1 + rreel)n − 1] / rreel
Kritik ayrıntı reel kelimesinde. Aylık gideriniz enflasyonla birlikte büyür; yatırımınız ise nominal getirir. İkisini nominal olarak toplamak giderin bedelini abartır — ortaya gerçekte olmayan bir servet çıkar. Bu araç reel getiriyi bölme yöntemiyle bulur ve sonucu bugünün parasıyla verir.
Bir örnek: %35 nominal getiri ve %30 enflasyonda reel getiri %5 değil, %3,85'tir. Aradaki fark on yılda küçük görünmez.
Tasarruf oranı neden net gelir üzerinden?
Brüt üzerinden hesaplanan tasarruf oranı daha küçük, dolayısıyla daha "kötü" görünür. Ama karar açısından anlamsızdır: vergiyi bir harcama kalemi gibi kısamazsınız. Kısabileceğiniz şey harcanabilir gelirinizden çıkan kalemlerdir; finansal bağımsızlık literatüründeki oran da bu yüzden net gelir üzerinedir.
Bu, verginin görünmez olması gerektiği anlamına gelmiyor — diyagram tam da o yüzden işveren maliyetinden başlıyor. İşveren SGK payı da sizin emeğinizin karşılığıdır; harcanabilir gelire dönüşmemesi onu yok saymayı gerektirmez. Aradaki toplam farkın adı vergi kaması.
Hangi ayın maaşı gösteriliyor?
Hiçbirinin. Kümülatif tarifede net ücret yıl içinde düşer; tek bir ayı almak, hangi ayı seçtiğinize göre farklı bir resim çizerdi. Araç 12 ayın tamamını hesaplayıp aylık ortalamayı kullanıyor. Ay ay dökümü görmek isterseniz maaş hesaplama aracı onu veriyor.
Aracın söylemediği şeyler
- Bu bir bütçe uygulaması değil. Harcamalarınızı takip etmiyor, kategorilere ayırmıyor, banka hesabınıza bağlanmıyor. Girdiğiniz rakamlar sizin tahmininiz.
- Ömür bedeli bir kayıp değil. Kira ödemeseydiniz sokakta kalırdınız; hesap, o kalemin fırsat maliyetini gösteriyor, gereksiz olduğunu değil. Karar sizin.
- Getiri garantili değil. Ömür bedeli, girdiğiniz getirinin her yıl aynen gerçekleşmesini varsayar. Belirsizliği ölçmek için FIRE simülasyonu binlerce yolu birlikte koşuyor.
- Tek seferlik büyük harcamalar bu akışta yok; onlar için finansal emniyet testi.
