Finansal emniyet testi

Nasıl hesaplanır

Karşılanabilir, güvenli demek değildir

Bir bütçe uygulaması "paran yetiyor mu" diye sorar ve genellikle evet der. Bu araç başka bir şey sorar: harcadıktan sonra kötü bir senaryo gelirse ne olur? Aylık 100.000 ₺ kazanan, 500.000 ₺ birikimi olan biri 300.000 ₺'lik bir harcamayı karşılayabilir. Ama zorunlu gideri 60.000 ₺ ise geriye 3,3 aylık dayanma süresi kalır. Birinci cümle doğrudur; kararı veren ikinci cümledir.

Üç kavram bilerek ayrı tutuluyor

Nakit tabanı, gönüllü kararlar için bir sınırdır: "bu parayı isteyerek harcarsam altına inmemeliyim" çizgisi. Şokta hayatta kalmak ise tabanın altına inmemek değildir — acil fon tam da acil durumda harcanmak için birikir; şokta onu kullanmayı başarısızlık saymak fonu iki kez saymak olurdu. Bu yüzden şok ölçütü tektir: nakit sıfırın altına iniyor mu. Net değer ise sonuç değil girdidir; aynı net değere sahip iki hane bambaşka kırılganlıkta olabilir, o yüzden skorda hiç yer almaz.

Yedi şok, tek tek ve birlikte

Gelir %20 ve %40 düşer, altı ay işsizlik, zorunlu gider %20 artar, yatırımlar %30 değer kaybeder, kur %30 yükselir ve hepsinin bir arada geldiği birleşik şok. Her senaryo 12 ay boyunca ay ay yürütülür: gelir gelir, gider gider, taksit ödenir, kasa güncellenir. Ağırlıklar olabilirliği temsil eder — işini kaybetmek, borsanın %30 düşmesinden daha sık başa gelir.

Türkiye ayarı: faiz şoku mevcut borcu vurmaz

Yurt dışı için yazılmış kırılganlık modelleri faiz artışını doğrudan hane bütçesine yazar, çünkü orada konut kredileri büyük ölçüde değişken faizlidir. Türkiye'de tüketici ve taşıt kredileri sabit faizlidir; sözleşme imzalandıktan sonra taksit değişmez. Bu araçta faiz şoku yalnızca değişken faizli borç payına uygulanır — kredi kartı, KMH ve bazı ticari krediler. Faiz artışının asıl zararı yeni borçlanmadadır, o da karar tarafında zaten fiyatlanır. Buna karşılık kur şoku ayrı ve ağır bir senaryodur: dövizli borcu olan bir hane için kur, gelir şokundan daha olası ve daha serttir.

"Üç ay mı altı ay mı" sorusuna sabit cevap yok

Acil fon tavsiyeleri genellikle tek bir sayıya indirgenir. Değişken gelirli, tek gelirli ve borçlu bir hane ile çift gelirli kadrolu bir hane aynı tamponla aynı güvende değildir. Hedef tampon süresi burada türetilir: gelir türünden bir taban, hanede tek gelir varsa bir ay, borç servisi gelirin %30'unu aşıyorsa bir ay daha. Türetimin her adımı ekranda görünür ve dilerseniz kendi sayınızı yazarsınız.

Güvenli karar tutarı varsayılmıyor, çözülüyor

Araç "gelirinin şu kadar katı" gibi bir kural kullanmaz. Üç kısıtı birlikte sağlayan en büyük tutarı ikiye bölme yöntemiyle arar: karar sonrası likit varlık nakit tabanının altına inmeyecek, borç servisi oranı eşiği aşmayacak, ağırlıklı şok dayanımı hedefin altına düşmeyecek. Üç kısıt da tutar büyüdükçe tek yönlü kötüleştiği için arama geçerlidir — bu monotonluk rastgele üretilmiş altmış hanede ayrıca test edilir.

Neyi hesaplamıyoruz

• Olasılık vermiyoruz. Bu araç belirlenimci senaryolar yürütür; "bu şokun gelme ihtimali %7" demez. Olasılıklı modelleme için FIRE simülasyonuna bakın.
• Vergi modellenmiyor. Gelirleri net, giderleri gerçekleşen tutar olarak girin.
• Enflasyon 12 ay boyunca sabit sayılıyor. Kısa ufukta bu kabul edilebilir; uzun vadeli planlama için farklı bir araç gerekir.
• Ağırlıklar kalibre edilmiş değildir. Bileşen ağırlıkları ve puan eğrileri seçilmiş parametrelerdir. Skorun kendisinden çok, bileşenlerin dağılımına ve senaryo tablosuna bakın.
• Yatırım tavsiyesi değildir. Araç bir karar vermez; kararınızın kötü senaryolarda nerede durduğunu ölçer.

İlgili araçlar ve yazılar

• Emniyet metodolojisi — formüller, seçilmiş parametreler, kaynaklar ve sınırlar
• Kredi Hesaplama — bu araçtaki taksitleri üreten çekirdek
• Finansal Özgürlük (FIRE) — uzun vadeli, olasılıklı karşılığı
• Ev Almak mı Kiralamak mı — büyük kararın fırsat maliyeti
• İşsizlik Maaşı Hesaplama — işsizlik senaryosundaki ödenek
• Kıdem Tazminatı Hesaplama — şokta gelen toplu ödeme